Sun Tzu „Sztuka wojny” – starożytna strategia, która nie straciła na aktualności

Sztuka wojny Sun Tzu jest jedną z najbardziej znanych książek poświęconych strategii i prowadzeniu działań wojennych. To kolejna pozycja, której nie mogło zabraknąć na moim blogu. Szczególnie że, tekst napisany ponad dwa tysiące lat temu nadal może wnieść coś wartościowego do współczesnych rozważań o bezpieczeństwie i konfliktach.

Sztuka wojny nie jest to zbiór porad, zasad i refleksji dotyczących prowadzenia wojny, zarządzania armią oraz podejmowania strategicznych decyzji. Sun Tzu wielokrotnie podkreśla znaczenie wiedzy, przygotowania oraz umiejętności przewidywania działań przeciwnika. Według autora najlepszym zwycięstwem jest takie, które osiąga się bez walki, dzięki odpowiedniemu planowaniu i wykorzystaniu własnych atutów.

To, co szczególnie zwróciło moją uwagę, to uniwersalność przedstawionych zasad. Choć książka powstała w zupełnie innych realiach politycznych, technologicznych i innym kręgu kulturowym, wiele jej przesłań można odnieść nie tylko do współczesnych czasów. Rady można stosować nie tylko do prowadzenia wojen (zarówno tych konwencjonalnych oraz asymetrycznych czy hybrydowych) ale także do biznesu, polityki czy codziennego podejmowania decyzji. Bo przecież skuteczność nie zawsze polega na użyciu siły. Czasami ważniejsze są cierpliwość, analiza sytuacji i odpowiednie wykorzystanie dostępnych zasobów.

Z perspektywy Teorii Bezpieczeństwa lektura pozwala lepiej zrozumieć fundamenty myślenia strategicznego. Wiele współczesnych koncepcji dotyczących bezpieczeństwa państwa, zarządzania kryzysowego czy odstraszania przeciwnika opiera się na założeniach bardzo podobnych do tych, które opisywał Sun Tzu. Dzięki temu łatwiej dostrzec, że niektóre zasady strategii pozostają niezmienne mimo upływu czasu.

Równie aktualna pozostaje myśl Sun Tzu o unikaniu długotrwałych konfliktów. Autor ostrzegał, że przedłużająca się wojna wyczerpuje państwo, gospodarkę i społeczeństwo. Wojna na Ukrainie jest doskonałym przykładem tego zjawiska. Mimo ogromnych kosztów żadna ze stron nie osiągnęła szybkiego i decydującego zwycięstwa, a konflikt zmienił się w wojnę na wyniszczenie. Można więc uznać, że obserwujemy współcześnie konsekwencje sytuacji, przed którą Sun Tzu przestrzegał już ponad dwa tysiące lat temu. [publishing...pup.edu.ph]

Co ciekawe, wiele poglądów chińskiego stratega odnajdujemy także w Doktrynie Weinbergera.

Caspar Weinberger sformułował swoją doktrynę w latach osiemdziesiątych XX wieku. W telegraficznym skrócie, zakłada ona, że siły zbrojne powinny być używane wyłącznie wtedy, gdy jednocześnie:

  1. zagrożone są żywotne interesy państwa,
  2. cele polityczne i wojskowe są jasno określone,
  3. istnieje realna wola zwycięstwa,
  4. społeczeństwo popiera działania wojenne,
  5. użycie wojska stanowi ostateczność.

Choć między oboma podejściami dzielą ponad dwa tysiące lat, ich główne przesłanie pozostaje zaskakująco podobne. Zarówno Sun Tzu, jak i Weinberger podkreślają konieczność dokładnego przygotowania, realistycznej oceny sytuacji oraz jasnego określenia celu jeszcze przed rozpoczęciem działań wojennych. Różnica polega przede wszystkim na perspektywie. Sun Tzu skupia się na skutecznym prowadzeniu wojny i osiągnięciu zwycięstwa przy minimalnych kosztach, natomiast Weinberger rozważa warunki polityczne, które powinny zostać spełnione, zanim państwo demokratyczne zdecyduje się na użycie siły militarnej.

Jako osoba zainteresowana lotnictwem szczególnie zwróciłam rówież uwagę na to, jak wiele zasad przedstawionych przez Sun Tzu można odnieść do współczesnego zarządzania bezpieczeństwem i ochroną lotnictwa cywilnego. Autor podkreśla znaczenie przygotowania, gromadzenia informacji oraz przewidywania potencjalnych zagrożeń. W lotnictwie zasady te mają fundamentalne znaczenie. Każdy lot poprzedzony jest szczegółowym planowaniem trasy, analizą warunków pogodowych, oceną ryzyka oraz przygotowaniem załogi do różnych scenariuszy. Podobnie jak w koncepcji Sun Tzu, sukces nie polega na reagowaniu na kryzys, ale na takim przygotowaniu, aby do niego nie dopuścić. Z tego powodu wiele myśli zawartych w Sztuce wojny można odnaleźć we współczesnej kulturze bezpieczeństwa i ochrony lotnictwa cywilnego, gdzie kluczową rolę odgrywają świadomość sytuacyjna, zarządzanie ryzykiem oraz podejmowanie trafnych decyzji pod presją czasu.

Po lekturze tej książki zrozumiałam, że strategia to nie tylko domena wojska czy polityki. Jej elementy są obecne również w lotnictwie, gdzie bezpieczeństwo zależy od odpowiedniego planowania, współpracy i umiejętności przewidywania zagrożeń. Co więcej, obserwując współczesne konflikty, takie jak wojna na Ukrainie, można zauważyć, że wiele problemów i błędów opisywanych przez Sun Tzu nadal występuje we współczesnej sztuce wojennej. Zarówno starożytny chiński strateg, jak i twórcy Doktryny Weinbergera dochodzą do podobnego wniosku: wojna nigdy nie powinna być podejmowana bez precyzyjnego planu, jasno określonych celów i świadomości konsekwencji.

Sztuka wojny okazała się dla mnie jedną z ciekawszych pozycji omawianych na zajęciach. To książka krótka, ale pełna treści, która pokazuje, jak ważne w kwestiach bezpieczeństwa są strategia, wiedza i przewidywanie konsekwencji własnych działań. Mimo że od jej powstania minęły setki lat, nadal skłania do refleksji i pozwala spojrzeć na współczesne problemy z nieco szerszej perspektywy.

Niccolo Machiavelli, Książę

Niccolo Machiavelli i jego Książę: Czy poradnik dla włoskich władców sprzed ponad 450 lat opisuje dzisiejszy świat i cyberświat? 

Zaczynam nowy cykl na blogu! Na początek „Książę” Niccoli Machiavellego. Książka, której przypisano łatkę brutalnej i cynicznej, a która w rzeczywistości jest po prostu bezlitośnie realistyczna. I, której nie mogło zabraknąć na zajęciach z teorii bezpieczeństwa, ani tutaj.

Zapraszam Was do świata Włoch z XVI i spotkania z Niccolo Machiavellim – człowiekiem, który o władzy wiedział wszystko.

Czy Niccolo Machiavelli, pisząc Księcia w XVI wieku, mógł przewidzieć dzisiaj? Opisać jak funkcjonuje współczesna polityka, biznes, a nawet relacje międzyludzkie? Choć… co do polityki to raczej będziemy zgodni – mało się zmieniło. Ale stosowanie się do rad Niccolo w życiu prywatnym i zawodowym, jest już ciekawszym wątkiem do przemyślenia.

Miękkie serce czy spokój?

Machiavelli nie pisał o tym, jak świat powinien wyglądać i nie opisywał idealnego, utopijnego społeczeństwa oraz władcy. Pisał o tym, jak jest. Wydaje mi się, że dlatego jego diagnozy i rady są nadal aktualne i możliwe do zastosowania również w biznesie i życiu prywatnym.

I jeszcze ten odwieczny dylemat – mieć miękkie serce i twardy tyłek czy mieć twarde serce i… święty spokój? Machiavelli nie daje tu prostej rady. Pisze to, co wielokrotnie powtarzano mi na studiach – przyjaciele są zmienni, liczą się tylko żywotne interesy narodowe. Niccolo przekłada to na równie metafizyczny i brutalnie szczery wniosek  – wybierz szacunek oparty na konsekwencji i sile, bo miłość ludzi bywa zmienna, a interesowność stała.

Niezwykle fascynującym wątkiem w Księciu jest podejście autora do siły zbrojnej, powszechnego obowiązku obrony i armii prywatnych w kontekście do współczesnego biznesu i bezpieczeństwa informacji.

 

Machiavelli był gorącym zwolennikiem armii narodowej (obywatelskiej). Twierdził, że władca jest bezpieczny tylko wtedy, gdy bronią go ludzie walczący za własny dom i ojczyznę, a nie za pieniądze. I tu zastanawiam się czy można nazwać Niccolo praojcem koncepcji masowej armii narodowej z epoki napoleońskiej. Bo obie są bardzo do siebie zbliżone. A można pokusić się o stwierdzenie, że Napoleon rozwinął koncepcję Niccolo Machiavellego.

„Jeśli kto opiera swe państwo na wojskach najemnych, nie będzie stał nigdy pewnie ani bezpiecznie [...], gdyż nie mają one innej miłości ani innej przyczyny, która by je trzymała w polu, jak ta odrobina żołdu”

Armii narodowej ostro przeciwstawił koncepcje wojska najemne i posiłkowe, nazywając je bezużytecznymi i niebezpiecznymi: „Są niezgodne, ambitne, niekarne, niewierne(...) bez bojaźni Bożej, bez wiary wobec ludzi”. Wynajęty żołnierz walczy dla żołdu – gdy pojawia się realne zagrożenie, po prostu ucieka lub zmienia stronę.

A teraz przeczytaj jeszcze raz ten akapit tylko w miejsce „wojska najemne i posiłkowe” wstaw „prywatne organizacje militarne”. Już gdzieś o tym czytałeś albo było w telewizji? Blackwater, Grupa Wagnera czy pozapaństwowi aktorzy stosunków międzynarodowych… Jeżeli chcesz pogłębić ten temat albo po prostu zainteresował Cię, przeczytaj książkę P.W. Singera pt. „Wojna jako usługa” (tak, też będzie opisana na blogu).

A teraz zmień na „wojska najemne i posiłkowe” na „ślepy outsourcing kluczowych kompetencji” i zastanów się jak to wpływa na Ciebie, czy dostępne informacje o Tobie czy Twoją firmę (również Twoją markę osobistą).

Wniosek nr 1: lojalność kończy się tam, gdzie kończy się kontrakt lub zaczyna zbyt duże ryzyko albo druga strona zapłaci więcej.

Wniosek nr 2: Zależność od zewnętrznych, "najemnych" zasobów bez budowania własnych, lojalnych kompetencji wewnątrz organizacji zawsze tworzą punkty krytyczne dla zapewnienia działalności, a nawet przetrwania organizacji.

Czy też czujesz podskórnie, że to można odnieść również do ochrony informacji oraz koncepcji neokolonializu (w kontekście gospodarczego i technologicznego uzależnienia)?